Bureau Spotlight: journalistiek project van CHE en BDU blijkt kwakkelkindje

Het klonk veelbelovend toen eind 2018 bekend werd dat de Foodvalley een eigen ‘onderzoeksredactie’ zou krijgen. Onze regio is namelijk al jarenlang verstoken van diepgaande journalistiek. De Christelijke Hogeschool Ede, BDUmedia en Omroep Ede hadden de handen ineen geslagen om Ede en de omliggende gemeenten op te stuwen in de journalistieke vaart der volkeren.

Bureau Spotlight zou het project gaan heten. Samen met Douwe Meijer van burgerplatform Ede Dorp en nog een aantal maatschappelijk betrokken Edenaren was ik op de informatiebijeenkomst voor inwoners afgekomen. Er werd door de initiatiefnemers veel beloofd. Zo zou Bureau Spotlight het genre van de onderzoeksjournalistiek stevig op de kaart gaan zetten door allerlei tegels te lichten, machthebbers het vuur aan de schenen te leggen én in de haarvaten van de samenleving te gaan zitten. Jawel.

Die ambitie mocht wat kosten: het project ontving van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SVDJ), een zelfstandig bestuursorgaan van het Ministerie van OCW, een startsubsidie van 125.000 euro. Inmiddels is er, vier jaar later, bijna drie ton aan collectieve middelen opgesoupeerd en kan het project in 2023 opnieuw incasseren. Daar mag je natuurlijk wel iets voor verwachten, bijvoorbeeld een onderzoeksredactie die staat als een huis en artikelen in de krant waar burgemeesters en wethouders ’s nachts soms van wakker liggen. De werkelijkheid is anders: Bureau Spotlight heeft vier jaar gekwakkeld en nauwelijks impact gemaakt.

Gebrek aan ervaring, journalistieke drive en lokaal netwerk

Bureau Spotlight werkt met relatief onervaren journalisten die niet zelf in de Foodvalley wonen en hier geen actief netwerk hebben. Dat is de kern van het probleem. Het project fungeerde de eerste twee jaar vooral als stageplek voor CHE-studenten. Er werden goedbedoelde maar oppervlakkige verhalen geschreven die als ‘onderzoeksjournalistiek’ werden gepresenteerd, maar in de praktijk leidden tot een uitholling van het vak voor de ogen van het publiek. Een topambtenaar van de gemeente Ede vergeleek het ooit eens met de Libelle, maar daarmee deed hij mijns inziens de Libelle tekort.

In de wandelgangen lieten bestuurders weten dat ze de jonge journalisten van Spotlight niet heel serieus namen. Ze kwamen slecht voorbereid op gesprek en konden dus makkelijk ‘gestuurd’ worden. Het is als student ook lastig om een stevige partij te zijn voor een door de wol geverfde wethouder of CEO. Er komt senioriteit en dossierkennis bij kijken.

Journalistieke gedrevenheid was er ook nauwelijks. Omdat ik nog enkele saillante dossiers op de plank had liggen die wel wat aandacht konden gebruiken, liet ik de Spotlight-redactie weten dat dit materiaal gratis bij mij kon worden opgehaald, zodat het project een flitsende start kon maken. Maar de studenten zijn – ook na een herinnering hierover – nooit langs geweest. Ze waren bezig met hun opleiding, minder met de regio, en leken Spotlight vooral te gebruiken om een ‘portfolio’ op te bouwen.

In 2021 kreeg Spotlight geen subsidie meer. Actief betrokken Edenaren die hadden gehoopt op betere resultaten, snapten het wel en vonden het besluit terecht.

We hebben een ‘excuus-senior journalist’ nodig

Het was dan ook verrassend toen eind 2021 bleek dat het project toch weer voor een jaar subsidie had gekregen. Ondanks mijn kritische tweets werd ik zelfs gevraagd om als ‘senior onderzoeksjournalist’ een rol in het project te vervullen. Het project zou een kwalitatieve doorstart maken, zo werd mij verzekerd, met een meer ervaren team uit de regio. Op voorwaarde dat ik regie kon voeren over mijn eigen onderwerpen en aanpak, en de ruimte zou krijgen om het project te verbeteren, ben ik ingestapt.

Helaas ging het bij de start meteen al mis. De initiatiefnemers CHE en BDU gooiden het project bij het nieuw gevormde team over de schutting, alsof het een interessant sociaal experiment betrof. Opnieuw bestond het team overwegend uit studenten en beginnende journalisten. De meesten woonden in Utrecht en Amersfoort en hadden geen actief netwerk in de Foodvalley. Het project zat rommelig in elkaar, met teveel onhaalbare ambities en te weinig maatschappelijke aansluiting. Die mist klaarde in de loop van het jaar nauwelijks op. Door onduidelijkheden, verschil in verwachtingen, niet-proactieve communicatie, ondermaats leiderschap, het ontbreken van een strategie, en afspraken die niet werden nagekomen, ging het steeds meer schuren.

Na een half jaar bleek uit een word count dat ik 62,5% van de artikelen had geleverd, de zeven anderen bij elkaar 37,5%. De redactie was dus bepaald niet in balans. Ik kon me niet aan de indruk onttrekken dat ik het project was ‘ingerommeld’ en eigenlijk de ‘excuus-senior journalist’ was, zodat Spotlight naar het SVDJ kon laten zien dat de kwaliteit was verbeterd.

Wie kritiek uit wordt gecancelled

Mijn pogingen om deze kwesties intern bespreekbaar te maken stuitten op een muur van wantrouwen en disfunctionele reflexen. De onervaren hoofdredacteur liet me weten dat feedback om het project of team te verbeteren niet gewenst was. Sterker nog: het werd me kwalijk genomen. Nadat in september opnieuw een expliciet gemaakte afspraak niet werd nagekomen, heb ik mijn ontslag ingediend. Na mijn vertrek gingen de luikjes bij Spotlight dicht en trad de cancelcultuur in werking, ook bijzonder om eens mee te maken.

Nu, aan het begin van het vijfde seizoen, had Bureau Spotlight eigenlijk al op eigen benen moeten staan, maar het hangt nog steeds aan het subsidie-infuus. Aangezien het om gemeenschapsgeld gaat dat vraagt om een transparante verantwoording, schreef ik op eigen initiatief een evaluatie van het project voor het SVDJ, die ik hierbij ook openbaar maak. Deze evaluatie heeft niet tot een afkoppeling van het infuus geleid, maar tot een verlenging van het lijden van de patiënt.

Mocht Spotlight zich het komend jaar toch herpakken en bewijzen, dan is dat voor de Foodvalley winst. Anders is het wachten op een beter project. Want één ding is klip en klaar: onze regio heeft stevige journalistiek nodig.

NASCHRIFT: Dat betere project is er inmiddels en heet Edese Vos. Gedegen (onderzoeks)journalistiek voor de betrokken inwoners van Ede met een ervaren lokaal team.

Advertentie